Wat betekent een chargenummer?
Een chargenummer is een identificatiecode die een staalproducent toekent aan een specifieke smeltcharge. De internationaal gebruikte Engelse term is heat number. Andere benamingen die in materiaalcertificaten en technische documentatie voorkomen, zijn smeltnummer, melt number, cast number en heat identification.
Met het chargenummer kan een staalproduct worden gekoppeld aan geregistreerde productiegegevens en keuringsresultaten. Denk aan de chemische samenstelling van het staal, de staalsoort, de fabrikant, de productielocatie en de resultaten van materiaalproeven.
Het nummer is doorgaans uniek binnen het administratieve systeem van de betreffende staalfabriek. Een heat number is echter niet noodzakelijk wereldwijd uniek. Voor een betrouwbare identificatie moeten daarom ook de fabrikant, productnorm, afmetingen en het materiaalcertificaat worden gecontroleerd.
Wat is een smeltcharge of heat?
Tijdens de staalproductie worden grondstoffen in een oven gesmolten en metallurgisch behandeld. De samenstelling van het vloeibare staal wordt aangepast totdat deze aan de voorgeschreven materiaalspecificaties voldoet.
Een afgebakende hoeveelheid vloeibaar staal die als één productie-eenheid wordt vervaardigd en geregistreerd, heet een smeltcharge, charge of heat.
Van één smeltcharge kunnen verschillende halffabricaten worden gegoten, zoals plakken, knuppels en blooms. Deze halffabricaten worden vervolgens verwerkt tot onder meer:
- staalplaat en plaatstaal;
- rollen of coils;
- profielen en staven;
- naadloze stalen buizen;
- langsnaadgelaste buizen;
- spiraalgelaste buizen;
- smeedstukken en andere staalproducten.
Producten met verschillende afmetingen of vormen kunnen hetzelfde heat number hebben wanneer het basismateriaal uit dezelfde smeltcharge afkomstig is.
Bij gelaste stalen buizen is het chargenummer meestal gekoppeld aan de plaat of coil waaruit de buis is gevormd. Bij naadloze buizen verwijst het nummer naar het uitgangsmateriaal waaruit de buis door walsen, extrusie of een vergelijkbaar productieproces is vervaardigd.
Waar staat het chargenummer op staal?
Het chargenummer kan worden vermeld op het staalproduct, een bundellabel, de verpakking, de leveringsdocumenten en het bijbehorende materiaalcertificaat.
De markeermethode hangt af van de fabrikant, productnorm, afmetingen en overeengekomen leveringsvoorwaarden. Veelgebruikte methoden zijn:
- verf- of inktmarkering;
- dot-matrixmarkering;
- slagstempel;
- gravering;
- barcode of QR-code;
- bundel- of partijlabel.
Op een stalen buis kan het heat number samen met andere productmarkeringen staan. Voorbeelden zijn de naam of het logo van de fabrikant, de staalsoort, productnorm, buitendiameter, wanddikte en productiemethode.
Voor volledige traceerbaarheid moet de markering op de buis of het bundellabel aansluiten op het juiste staalcertificaat. Alleen een zichtbaar chargenummer geeft nog geen zekerheid over de materiaaleigenschappen of conformiteit met een norm.
Welke gegevens zijn gekoppeld aan een heat number?
Het chargenummer is zelf geen materiaalspecificatie. Het functioneert als identificatiesleutel waarmee staal kan worden gekoppeld aan productie-, analyse- en keuringsgegevens.
Op een materiaalcertificaat kunnen onder meer de volgende gegevens staan:
| Gegeven | Technische betekenis |
|---|---|
| Fabrikant | Producent van het staal of staalproduct |
| Chargenummer | Identificatie van de smeltcharge |
| Staalsoort | Bijvoorbeeld S235JR, S355J2H, P355NH of L290 |
| Productnorm | Bijvoorbeeld EN 10210, EN 10219, EN 10216 of EN 10217 |
| Afmetingen | Onder meer buitendiameter, wanddikte en lengte |
| Productiemethode | Bijvoorbeeld naadloos, langsnaadgelast of spiraalgelast |
| Leveringstoestand | Bijvoorbeeld genormaliseerd of thermomechanisch gewalst |
| Chemische analyse | Gemeten gehalten van legerings- en begeleidende elementen |
| Mechanische eigenschappen | Onder meer vloeigrens, treksterkte en rek bij breuk |
| Kerfslagresultaten | Slagarbeid bij een voorgeschreven temperatuur |
| Testeenheid | De partij waarop de keuringsresultaten betrekking hebben |
Bij de chemische samenstelling worden doorgaans elementen vermeld zoals koolstof, mangaan, silicium, fosfor en zwavel. Afhankelijk van de staalsoort kunnen ook chroom, nikkel, molybdeen, koper, niobium, vanadium en titaan worden opgenomen.
Mechanische testresultaten zijn niet altijd uitsluitend aan één smeltcharge gekoppeld. De toepasselijke materiaal- of productnorm bepaalt hoe een testeenheid of keuringspartij wordt samengesteld. Daarbij kunnen ook de afmetingen, staalsoort, leveringsconditie en warmtebehandeling bepalend zijn.
Wat is het verschil tussen een chargenummer en een batchnummer?
Een chargenummer en een batchnummer zijn niet automatisch hetzelfde.
Een chargenummer verwijst specifiek naar de smeltcharge waarin het vloeibare staal is geproduceerd. Een batchnummer, lotnummer of partijnummer kan betrekking hebben op een andere productie-, keurings- of leveringseenheid.
Een batch kan bijvoorbeeld bestaan uit:
- een walscharge;
- een warmtebehandelingspartij;
- een buisproductieserie;
- een keuringspartij;
- een testeenheid;
- een verpakkingspartij;
- een commerciële leveringspartij.
Uit één smeltcharge kunnen meerdere productiebatches ontstaan. Een handels- of voorraadpartij kan juist stalen buizen met verschillende heat numbers bevatten.
De term batchnummer mag daarom niet zonder nadere controle als synoniem voor chargenummer worden gebruikt. Uit het materiaalcertificaat, de productmarkering en de toepasselijke norm moet blijken waarop de identificatie precies betrekking heeft.
Wat is het verschil tussen een chargenummer en een serienummer?
Een chargenummer identificeert staal op het niveau van de smeltcharge. Een serienummer of stuknummer identificeert doorgaans één specifiek product, onderdeel of eindstuk.
Meerdere stalen buizen kunnen hetzelfde heat number hebben, omdat zij uit dezelfde smeltcharge zijn vervaardigd. Iedere afzonderlijke buis kan daarnaast een eigen productnummer, stuknummer of barcode hebben.
Het chargenummer is daarmee vooral gericht op de herkomst en materiaaleigenschappen van het staal. Een serienummer wordt vaker gebruikt voor logistieke, productie- of onderhoudsdoeleinden.
Welke rol speelt het chargenummer op een 3.1-certificaat?
EN 10204 beschrijft verschillende typen inspectiedocumenten voor metalen producten. Een EN 10204 3.1-certificaat bevat een verklaring van de fabrikant dat de geleverde producten aan de eisen van de bestelling voldoen, aangevuld met resultaten van specifieke inspecties en materiaalproeven.
Het 3.1-inspectiecertificaat wordt gevalideerd door een bevoegde vertegenwoordiger van de fabrikant die onafhankelijk is van de productieafdeling.
Het heat number vormt een belangrijke koppeling tussen het fysieke staalproduct en de gegevens op het certificaat. Het is echter niet het enige gegeven dat moet overeenkomen. Voor een correcte certificaatcontrole moeten ook de volgende kenmerken worden beoordeeld:
- naam en identiteit van de fabrikant;
- staalsoort en materiaalaanduiding;
- productnorm;
- buitendiameter en wanddikte;
- productiemethode;
- leveringstoestand;
- hoeveelheid of testeenheid;
- chemische analyse;
- mechanische testresultaten;
- eventuele aanvullende projecteisen.
Een 3.1-certificaat is dus meer dan een vermelding van het chargenummer. Het document beschrijft welke materiaal- en keuringsgegevens bij het geleverde staal horen.
Wat is het verband tussen een heat number en EN 10204?
EN 10204 bepaalt welk type inspectiedocument wordt afgegeven, bijvoorbeeld een 2.1-, 2.2-, 3.1- of 3.2-document. De norm bepaalt niet zelfstandig welke mechanische of chemische eisen voor een buis gelden.
Die technische eisen volgen uit de toepasselijke productnorm, materiaalnorm, bestelling en eventuele projectspecificatie.
Voor constructieve holle profielen kunnen bijvoorbeeld EN 10210 en EN 10219 relevant zijn. Voor naadloze stalen buizen voor drukdoeleinden kan EN 10216 van toepassing zijn, terwijl EN 10217 betrekking heeft op gelaste stalen buizen voor drukdoeleinden.
Het chargenummer ondersteunt binnen deze documentatie de traceerbaarheid van staal, maar de technische beoordeling moet altijd plaatsvinden op basis van de volledige norm- en certificaatgegevens.
Waarom is materiaaltraceerbaarheid belangrijk?
Materiaaltraceerbaarheid betekent dat een stalen buis of ander staalproduct via markeringen en documentatie kan worden teruggeleid naar de relevante productie- en keuringsgegevens.
Dit is belangrijk omdat staalproducten die uiterlijk op elkaar lijken toch verschillende eigenschappen kunnen hebben. Verschillen in staalsoort, chemische samenstelling, wanddikte, leveringstoestand of kerfslagtaaiheid kunnen invloed hebben op:
- draagvermogen;
- vervormingsgedrag;
- lasbaarheid;
- brosbreukgevoeligheid;
- vermoeiingsgedrag;
- toepasbaarheid bij lage temperaturen;
- geschiktheid voor een specifieke constructie.
Traceerbaarheid is onder meer relevant bij constructiebuizen, funderingsbuizen, buispalen, leidingbuizen, offshoreconstructies, drukapparatuur en dragende staalconstructies.
Het chargenummer maakt het mogelijk om vast te stellen uit welke smeltcharge het basismateriaal afkomstig is. Of een stalen buis geschikt is voor een bepaalde toepassing, moet daarnaast worden beoordeeld aan de hand van het ontwerp, de norm, de materiaaltoestand en de projectspecificaties.
Hoe controleert u of een chargenummer bij een buis hoort?
Wie wil controleren of een staalcertificaat daadwerkelijk bij een buis hoort, moet meer vergelijken dan alleen het heat number.
Begin met de fysieke markering op de stalen buis, het bundellabel of het partijlabel. Vergelijk deze gegevens vervolgens met het inspectiecertificaat.
- Controleer of het chargenummer exact overeenkomt.
- Controleer of de naam van de staalproducent aansluit.
- Vergelijk de staalsoort en materiaalaanduiding.
- Controleer of de juiste productnorm is vermeld.
- Vergelijk de buitendiameter en wanddikte.
- Controleer de productiemethode.
- Beoordeel of lengte, hoeveelheid of gewicht logisch aansluiten.
- Controleer of de chemische analyse aan de eisen voldoet.
- Beoordeel de mechanische eigenschappen en testresultaten.
- Controleer of het certificaattype voldoet aan de bestelling.
Een gelijk heat number is onvoldoende wanneer andere productgegevens afwijken. Ook slecht leesbare markeringen, overschrijffouten, gewijzigde labels of onvolledige kopieën kunnen de betrouwbaarheid van de koppeling verminderen.
Bij twijfel kan verificatie bij de oorspronkelijke fabrikant, certificaathouder of een onafhankelijke materiaaldeskundige nodig zijn.
Hoe leest u een chargenummer op een staalcertificaat?
Op een staalcertificaat kan het chargenummer worden aangeduid met verschillende nationale en internationale termen:
- heat number;
- heat no.;
- charge number;
- cast number;
- melt number;
- Schmelzennummer;
- coulée;
- colata.
De precieze schrijfwijze en opbouw verschillen per producent. Een smeltnummer kan bestaan uit cijfers, letters of een combinatie daarvan.
Het is belangrijk om het heat number niet te verwarren met een ordernummer, certificaatnummer, plaatnummer, bundelnummer of testnummer. Deze gegevens kunnen op hetzelfde document staan, maar hebben een andere administratieve functie.
Wat gebeurt er met het chargenummer na zagen of bewerken?
Wanneer een stalen buis wordt gezaagd, kan de oorspronkelijke fabrieksmarkering op slechts één van de ontstane delen achterblijven. De andere buisdelen zijn dan niet meer rechtstreeks herkenbaar aan de oorspronkelijke markering.
Om de materiaaltraceerbaarheid te behouden, moet een beheerst identificatiesysteem worden gebruikt. Mogelijke maatregelen zijn:
- het gecontroleerd overnemen van de markering;
- het aanbrengen van een intern materiaalnummer;
- het gebruik van labels, barcodes of stuknummers;
- registratie in zaaglijsten en materiaalstaten;
- fysieke scheiding van verschillende charges;
- koppeling van ieder buisdeel aan het originele certificaat.
Het opnieuw aanbrengen van een heat number moet aantoonbaar zijn gebaseerd op een sluitende administratie. Een handmatig overgenomen nummer zonder onderliggende registratie biedt onvoldoende zekerheid.
Dit geldt ook bij bewerkingen zoals zagen, lassen, trompen, verbreden, afschuinen of het aanbrengen van flenzen en voetplaten.
Kan één stalen buis meerdere chargenummers hebben?
Een stalen buis die uit één stuk basismateriaal is vervaardigd, heeft normaal gesproken één chargenummer. Een samengesteld product kan echter onderdelen uit meerdere smeltcharges bevatten.
Dat kan bijvoorbeeld voorkomen bij:
- twee aan elkaar gelaste buisdelen;
- een verlengde funderingsbuis;
- een buispaal met aangelaste voetplaat;
- een buis met flens of versterkingsring;
- een samengestelde staalconstructie.
De verschillende onderdelen kunnen ieder een eigen staalsoort, heat number en materiaalcertificaat hebben. Het complete werkstuk heeft dan niet noodzakelijk één chargenummer.
Een materiaalstaat, lasdossier of constructiedossier moet in dat geval duidelijk maken welk onderdeel bij welk certificaat en welke smeltcharge hoort.
Ook lastoevoegmaterialen hebben hun eigen batch- en certificaatgegevens. Zij worden niet geïdentificeerd met het chargenummer van het basismateriaal.
Hebben surplus stalen buizen altijd een heat number?
Surplus stalen buizen kunnen voorzien zijn van een chargenummer en materiaalcertificaat, maar dit is niet bij iedere partij hetzelfde. De beschikbaarheid en volledigheid van documentatie hangen af van de oorspronkelijke herkomst, opslag, markering en administratie.
Bij oudere voorraadpartijen kan een markering bijvoorbeeld beschadigd, gedeeltelijk verdwenen of alleen nog op een bundellabel aanwezig zijn. Ook kan een voorraadpartij uit meerdere heat numbers bestaan.
Daarom moet per partij worden gecontroleerd:
- welke markeringen aanwezig zijn;
- welke certificaten beschikbaar zijn;
- of de buizen aan een certificaat kunnen worden gekoppeld;
- of de vereiste traceerbaarheid behouden is;
- of de documentatie aansluit op de beoogde toepassing.
Een zichtbaar heat number betekent niet automatisch dat alle vereiste certificaten beschikbaar of volledig verifieerbaar zijn.
Is een chargenummer verplicht?
Of een chargenummer verplicht moet worden vermeld, hangt af van de productnorm, bestelling, certificaateis en het toepassingsgebied.
Bij constructieve of gecertificeerde toepassingen kan traceerbaarheid expliciet worden voorgeschreven. In andere situaties kan de identificatie op bundel- of partijniveau plaatsvinden.
De eisen kunnen verschillen tussen constructiestaal, drukapparatuur, leidingwerk, offshoretoepassingen en funderingsconstructies. Ook opdrachtgevers kunnen aanvullende eisen stellen aan markering, certificering en materiaalregistratie.
Daarom moet vóór bestelling worden vastgesteld welk certificaattype, welke traceerbaarheid en welke productmarkeringen nodig zijn.
Wat zegt een chargenummer niet?
Een chargenummer toont niet zelfstandig aan dat een stalen buis aan alle technische, normatieve of constructieve eisen voldoet.
Het nummer geeft zonder aanvullende inspectie en documentatie geen uitsluitsel over:
- corrosie of oppervlakteroest;
- deuken, ovaliteit of andere beschadigingen;
- maat- en vormtoleranties;
- de kwaliteit van lasnaden;
- later uitgevoerde bewerkingen;
- de authenticiteit van het certificaat;
- geschiktheid voor een specifieke belasting;
- toepasbaarheid binnen een bepaald funderingsproject.
Het heat number identificeert primair de smeltcharge van het staal. De technische geschiktheid volgt uit de combinatie van correcte materiaalidentificatie, betrouwbare certificaten, de toepasselijke productnorm, inspectie en beoordeling aan de hand van de projectspecificaties.
Vragen over chargenummers en staalcertificaten?
Wilt u controleren of een chargenummer, heat number of materiaalcertificaat correct bij een stalen buis hoort? Onze specialisten denken technisch met u mee.
