Wat is het verschil tussen een stalen buis, pijp en koker?

Het verschil tussen een stalen buis, pijp en koker

De termen stalen buis, pijp en koker beschrijven geen drie volledig gescheiden productgroepen. Het belangrijkste verschil zit in de vorm, functie en maatvoering. De productnorm en technische specificatie bepalen uiteindelijk de exacte eigenschappen.

Met een stalen buis wordt meestal een rond, hol staalproduct bedoeld. Het woord pijp wordt vooral gebruikt wanneer vloeistoffen of gassen door de buis worden getransporteerd. Een koker is binnen de staalhandel doorgaans een vierkant of rechthoekig hol profiel.

De begrippen kunnen elkaar overlappen. Europese constructienormen rekenen ronde, vierkante en rechthoekige uitvoeringen allemaal tot de buisprofielen of structural hollow sections. Ook worden vierkante buis en vierkante koker in de praktijk als synoniemen gebruikt.

Deze vergelijking beschrijft het gebruikelijke onderscheid. De betekenis van buis, pijp en koker kan per branche, land en normstelsel verschillen.

Wat is een stalen buis?

Een stalen buis is een hol staalproduct dat gelast of naadloos kan zijn vervaardigd. Wanneer geen aanvullende vorm wordt genoemd, wordt in de Nederlandse staalhandel meestal een ronde staalbuis bedoeld. Vierkante en rechthoekige uitvoeringen worden doorgaans aangeduid als koker, kokerprofiel, profielbuis, vierkante staalbuis of rechthoekige staalbuis.

Ronde stalen buizen worden gebruikt als constructiebuis, funderingsbuis, buispaal, mantelbuis, casingbuis, kolom, schoor, mast of machineonderdeel. Bij constructief gebruik neemt de buis krachten op en draagt deze over naar andere constructiedelen of de fundering. Daarbij kunnen druk, trek, buiging, torsie en knik optreden.

Een ronde staalbuis kan langsnaadgelast, spiraalgelast of naadloos zijn uitgevoerd. Gangbare productietechnieken en aanduidingen zijn ERW, HFI, LSAW en SSAW. De productiemethode bepaalt echter niet zelfstandig of sprake is van een constructiebuis of leidingbuis. Daarvoor zijn de toepassing, staalsoort, productnorm en beproeving bepalend.

Wat is het verschil tussen een buis en een pijp?

Het woord pijp benadrukt meestal de transportfunctie van het product. Voorbeelden zijn een waterpijp, gaspijp, oliepijp, stoompijp en transportpijpleiding. Een stalen pijp is vrijwel altijd rond, omdat een cirkelvormige doorsnede de spanningen door inwendige druk gelijkmatig over de omtrek verdeelt.

Een pijp vormt technisch gezien niet altijd een afzonderlijke productcategorie. Europese normen gebruiken bijvoorbeeld de term steel tubes voor stalen buizen die onder druk worden toegepast. EN 10216 heeft betrekking op naadloze stalen buizen voor druktoepassingen en EN 10217 op gelaste uitvoeringen.

ISO 3183 en API 5L gebruiken juist de termen steel pipe en line pipe voor leidingbuizen in pijpleidingtransportsystemen. Het verschil tussen pipe en tube hangt daardoor mede af van het gebruikte normstelsel en vakgebied.

De vuistregel dat een pijp altijd op binnendiameter en een buis altijd op buitendiameter wordt besteld, is niet universeel toepasbaar. Bij leidingwerk wordt vaak gewerkt met DN of NPS. Dit zijn nominale maataanduidingen en geen rechtstreeks gemeten binnen- of buitendiameters.

In een internationaal bestek kan pipe verwijzen naar een product met een nominale leidingmaat. Een tube wordt meestal rechtstreeks met de werkelijke buitenmaat en wanddikte gespecificeerd. De bijbehorende norm of maattabel is nodig om de exacte afmetingen vast te stellen.

Is een koker hetzelfde als een vierkante buis?

Een stalen koker is een gesloten staalprofiel met een vierkante of rechthoekige doorsnede. Een vierkante koker en een vierkante stalen buis zijn in de praktijk hetzelfde type profiel. Het woord koker is gebruikelijk in de staalhandel en constructiebouw, terwijl vierkante buis of profielbuis ook in technische omschrijvingen voorkomt.

Andere relevante benamingen zijn constructiekoker, stalen kokerprofiel, hol profiel en hollow section. Internationaal wordt onderscheid gemaakt tussen:

• SHS: Square Hollow Section, een vierkant hol profiel;
• RHS: Rectangular Hollow Section, een rechthoekig hol profiel;
• CHS: Circular Hollow Section, een rond hol constructieprofiel.

Een CHS is een ronde constructiebuis en wordt in de Nederlandse staalhandel normaal gesproken niet als koker aangeduid. CHS, SHS en RHS vallen wel allemaal binnen de overkoepelende productgroep van constructieve buisprofielen.

Hoe worden een buis, pijp en koker gemeten?

Een ronde stalen buis wordt doorgaans opgegeven als buitendiameter × wanddikte. De maat Ø 323,9 × 8,0 mm betekent dat de buitendiameter 323,9 millimeter en de nominale wanddikte 8,0 millimeter bedraagt.

De theoretische binnendiameter wordt berekend met:

Binnendiameter = buitendiameter − (2 × wanddikte)

Voor Ø 323,9 × 8,0 mm bedraagt de theoretische binnendiameter 307,9 millimeter. Werkelijke waarden kunnen door maattoleranties, ovaliteit en variaties in wanddikte enigszins afwijken. De buitendiameter, binnendiameter en wanddikte hebben ieder een andere functie bij passing, sterkteberekening, doorstroming en verbindingstechniek.

Een stalen koker wordt opgegeven als breedte × hoogte × wanddikte. Een maat van 100 × 100 × 5 mm is een vierkante koker. Bij 150 × 100 × 8 mm gaat het om een rechthoekige koker. Het betreft nominale buitenafmetingen; ook de hoekstralen en maattoleranties worden door de toepasselijke norm bepaald.

Bij een leidingpijp kan de maatvoering bestaan uit DN of NPS, aangevuld met een wanddikte, drukklasse of Schedule-aanduiding. DN 100 betekent daarom niet automatisch dat de werkelijke binnendiameter exact 100 millimeter bedraagt.

Welke vorm is geschikt voor constructiewerk?

Een ronde constructiebuis heeft door haar rotatiesymmetrische doorsnede rond iedere hoofdas dezelfde geometrische eigenschappen. Dat is gunstig wanneer belastingen uit verschillende richtingen kunnen komen. Ronde buizen worden veel toegepast als buispalen, funderingspalen, masten, kolommen, vakwerkstaven, stempelbuizen en offshoreconstructies.

Een vierkante koker heeft gelijke profieleigenschappen rond beide hoofdassen. Een rechthoekige koker heeft een sterke en een zwakke buigas. De montagerichting van een rechthoekig kokerprofiel heeft daardoor directe invloed op de buigstijfheid en het draagvermogen.

Kokers hebben vlakke zijden, waardoor platen, consoles, voetplaten en andere profielen relatief eenvoudig kunnen worden aangesloten. Ze worden veel gebruikt voor draagframes, machineonderstellen, staalconstructies, portalen, hekwerken, chassis en ondersteuningsconstructies.

Een stalen koker is niet automatisch sterker dan een ronde buis met vergelijkbare buitenafmetingen. Het draagvermogen hangt onder meer af van de doorsnede, wanddikte, staalsoort, kniklengte, belastingsrichting, verbindingen, het traagheidsmoment en het weerstandsmoment. Voor dragende toepassingen is daarom een projectspecifieke constructieve berekening nodig.

Welke staalsoorten worden toegepast?

Voor constructieve buisprofielen en kokers worden onder meer staalsoorten uit de S235- en S355-reeksen gebruikt. Een voorbeeld is S355J2H, waarbij de H aangeeft dat de staalsoort is bedoeld voor een hol constructieprofiel. De overige symbolen geven informatie over onder andere de minimale vloeigrens en kerfslageigenschappen.

Leidingbuizen kunnen andere kwaliteitsaanduidingen hebben, bijvoorbeeld een L-kwaliteit volgens een leidingnorm of een Grade-aanduiding volgens API 5L. Een constructiekwaliteit en een leidingkwaliteit mogen niet uitsluitend op basis van een vergelijkbare sterkte als gelijkwaardig worden beschouwd.

De productnorm kan aanvullende eisen stellen aan de chemische samenstelling, lasbaarheid, taaiheid, drukbestendigheid, inspectie en traceerbaarheid. Ook eventuele certificaten en beproevingsresultaten moeten aansluiten op de beoogde toepassing.

De term ijzeren buis wordt in dagelijks taalgebruik soms als synoniem gebruikt voor stalen buis. Technisch is stalen buis nauwkeuriger, omdat het product uit een vastgelegde staalkwaliteit bestaat. Metalen buis is juist een bredere verzamelnaam die ook aluminium, roestvast staal, koper en andere metalen kan omvatten.

Welke normen gelden voor buizen, pijpen en kokers?

Voor de technische eigenschappen is de productnorm belangrijker dan de informele benaming. Veelgebruikte normen zijn:

• EN 10210 voor warmvervaardigde constructieve buisprofielen;
• EN 10219 voor koudvervaardigde gelaste constructieve buisprofielen;
• EN 10220 voor afmetingen en massa’s per meter van ronde stalen buizen;
• EN 10216 voor naadloze stalen buizen voor druktoepassingen;
• EN 10217 voor gelaste stalen buizen voor druktoepassingen;
• EN 10255 voor ronde buizen van ongelegeerd staal die geschikt zijn voor lassen en draadsnijden;
• ISO 3183 en API 5L voor stalen leidingbuizen in pijpleidingtransportsystemen;
• ASME B36.10M voor de maatvoering van gelaste en naadloze stalen pijpen volgens het NPS-systeem.

EN 10210 en EN 10219 omvatten ronde, vierkante en rechthoekige constructieve buisprofielen. Het verschil tussen beide normen ligt onder meer in de productiewijze en leveringstoestand. Twee staalproducten met dezelfde buitenafmetingen en wanddikte zijn daardoor niet automatisch technisch uitwisselbaar.

De productnorm kan andere eisen stellen aan de mechanische eigenschappen, kerfslagwaarde, toleranties, lasnaad, beproeving en materiaaltraceerbaarheid. De geschiktheid moet daarom altijd aan de hand van de volledige specificatie worden beoordeeld.

Hoe worden de producten eenduidig gespecificeerd?

Alleen de omschrijving stalen buis, stalen pijp of stalen koker is onvoldoende voor een bestelling, constructieberekening of bestek. Een volledige specificatie vermeldt minimaal:

• vorm en buitenafmetingen;
• nominale wanddikte;
• lengte;
• staalsoort;
• productnorm;
• productiemethode indien relevant;
• maattoleranties en oppervlaktebehandeling;
• eventuele keurings-, beproevings- en certificaateisen.

Een aanduiding als “stalen pijp van 300 millimeter” is technisch niet eenduidig. “Ronde gelaste constructiebuis Ø 323,9 × 8,0 mm, S355J2H volgens EN 10219” legt de belangrijkste eigenschappen wel vast. Voor een rechthoekige koker kan bijvoorbeeld “RHS 150 × 100 × 8 mm, S355J2H volgens EN 10219” worden gebruikt.

Samengevat is buis de brede technische productbenaming, verwijst pijp meestal naar een ronde buis met een transportfunctie en benoemt koker specifiek een vierkante of rechthoekige doorsnede. De norm en volledige productspecificatie bepalen uiteindelijk voor welke constructieve, leidingtechnische of funderingstechnische toepassing het staalproduct geschikt is.

Welke buis of koker past bij uw toepassing?

Twijfelt u tussen een ronde stalen buis, leidingbuis of kokerprofiel? Bespreek de gewenste afmetingen, staalsoort, norm en toepassing met onze specialisten.

☎ 0168 – 35 66 55
✉ sales@solines.nl