Hoe wordt de diameter van een buis gemeten?

Wat wordt bedoeld met de diameter van een buis?

De diameter van een buis is de afstand tussen twee tegenoverliggende punten op de cirkelvormige doorsnede van een buis, gemeten door het middelpunt. Bij stalen buizen wordt in technische specificaties vrijwel altijd uitgegaan van de buitendiameter.

Naast de buitendiameter zijn ook de binnendiameter en de wanddikte belangrijke afmetingen. Samen bepalen deze maten onder meer de sterkte, stijfheid, massa per meter, doorlaat, lasbaarheid en toepasbaarheid van een stalen buis.

Daarom worden buizen vrijwel altijd aangeduid met een combinatie van buitendiameter en wanddikte, bijvoorbeeld Ø 508,0 × 7,9 mm. In deze notatie staat Ø 508,0 mm voor de buitendiameter en 7,9 mm voor de wanddikte.

Hoe wordt de diameter van een buis gemeten?

De diameter van een stalen buis wordt doorgaans gemeten over de buitenzijde van de buis. Daarbij wordt de afstand bepaald tussen twee tegenoverliggende punten aan de buitenkant van de buis.

Deze maat wordt de buitendiameter genoemd en is de maat die in vrijwel alle technische tekeningen, productspecificaties en normen wordt gebruikt.

Bij kleinere diameters wordt meestal een schuifmaat toegepast. Voor grotere stalen buizen, zoals funderingsbuizen, buispalen, constructiebuizen en mantelbuizen, wordt vaak een diameterlint gebruikt.

De relatie tussen omtrek en diameter is:

Diameter = omtrek ÷ π

Bij nauwkeurige kwaliteitscontroles wordt de diameter vaak op meerdere plaatsen gemeten. Zo kan ook worden vastgesteld of sprake is van ovaliteit of een afwijking ten opzichte van de toegestane maattoleranties.

Buitendiameter, binnendiameter en wanddikte

Bij stalen buizen zijn drie afmetingen van belang: de buitendiameter, de binnendiameter en de wanddikte. Deze maten bepalen samen hoe een buis technisch wordt beoordeeld.

Maat	Betekenis	Belangrijk voor
Buitendiameter (OD)	Diameter gemeten over de buitenzijde	Passing, flenzen, koppelingen en verbindingen
Binnendiameter (ID)	Vrije opening binnen in de buis	Doorstroming, kabels, leidingen en casing
Wanddikte (WT)	Dikte van het staal	Sterkte, draagvermogen, gewicht en drukbelasting

De binnendiameter wordt berekend met de formule:

Binnendiameter = buitendiameter − 2 × wanddikte

Een stalen buis van Ø 508,0 × 7,9 mm heeft dus een binnendiameter van:

508,0 − (2 × 7,9) = 492,2 mm

Deze berekening is belangrijk voor toepassingen waarbij de beschikbare doorlaat bepalend is, zoals transportleidingen, mantelbuizen, casingbuizen, persleidingen en kabelbeschermingsbuizen.

Waarom wordt de buitendiameter als standaard gebruikt?

Binnen de staalindustrie wordt vrijwel altijd gewerkt met de buitendiameter. Dit komt doordat hulpstukken, flenzen, lasverbindingen, buisklemmen, koppelingen en constructieve aansluitingen worden ontworpen op basis van de buitenmaat van een buis.

Twee buizen kunnen dezelfde buitendiameter hebben, maar een verschillende wanddikte. Daardoor blijven de buitenafmetingen gelijk, terwijl de binnendiameter, massa per meter en constructieve eigenschappen veranderen.

Bij constructiebuizen, funderingsbuizen, heipalen en buispalen vormt de combinatie van buitendiameter, wanddikte, staalsoort en lengte de basis voor constructieve berekeningen.

Hoe worden stalen buizen aangeduid?

De maatvoering van stalen buizen wordt vrijwel altijd weergegeven als:

Ø buitendiameter × wanddikte

Notatie	Betekenis
Ø 168,3 × 8,0 mm	Buitendiameter 168,3 mm, wanddikte 8,0 mm
Ø 219,1 × 8,0 mm	Buitendiameter 219,1 mm, wanddikte 8,0 mm
Ø 323,9 × 10,0 mm	Buitendiameter 323,9 mm, wanddikte 10,0 mm
Ø 406,4 × 12,5 mm	Buitendiameter 406,4 mm, wanddikte 12,5 mm
Ø 508,0 × 7,9 mm	Buitendiameter 508,0 mm, wanddikte 7,9 mm
Ø 610,0 × 12,5 mm	Buitendiameter 610,0 mm, wanddikte 12,5 mm
Ø 711,0 × 10,0 mm	Buitendiameter 711,0 mm, wanddikte 10,0 mm

Deze notatie wordt gebruikt voor onder meer constructiebuizen, funderingsbuizen, heipalen, buispalen, mantelbuizen, casingbuizen, steigerbuizen en buizen voor infrastructurele projecten.

Welke meetinstrumenten worden gebruikt?

Het gekozen meetinstrument hangt af van de diameter en de vereiste nauwkeurigheid. Voor kleine diameters is een schuifmaat vaak geschikt, terwijl bij grote stalen buizen meestal een diameterlint wordt gebruikt.

• Schuifmaat
• Diameterlint of Pi Tape
• Meetklok
• Kaliber
• Ultrasone wanddiktemeter
• Lasermeetsysteem
• Optisch meetsysteem

Een ultrasone wanddiktemeter wordt gebruikt om de wanddikte te bepalen zonder de buis door te zagen. Dit gebeurt bijvoorbeeld tijdens inspecties van gebruikte stalen buizen of bij kwaliteitscontroles van industriële leidingen.

Laser- en optische meetsystemen worden veel toegepast tijdens het productieproces om de buitendiameter continu te controleren.

Diameter meten bij grote stalen buizen

Bij grote diameters kan een buis licht ovaal zijn. Daarom wordt de buitendiameter vaak op meerdere meetpunten gecontroleerd. Hiermee wordt vastgesteld of de buis binnen de voorgeschreven toleranties valt.

Bij funderingsbuizen, offshore-buizen, buispalen, damwandconstructies, waterbouwkundige constructies en zware constructiebuizen is deze controle belangrijk.

Naast de diameter worden vaak ook gecontroleerd:

• Wanddikte
• Rechtheid
• Lengte
• Rondheid
• Ovaliteit
• Kwaliteit van de lasnaad

Welke normen zijn van toepassing?

De afmetingen van stalen buizen zijn vastgelegd in internationale en Europese normen. Hierdoor kunnen producenten, leveranciers, constructeurs en aannemers met dezelfde maatvoering werken.

• EN 10219 – koudvervaardigde gelaste constructieholle profielen
• EN 10210 – warmvervaardigde constructieholle profielen
• EN 10220 – afmetingen en massa’s van stalen buizen
• ISO 4200 – afmetingen en massa per lengte-eenheid van stalen buizen
• EN 1090 – uitvoering van staalconstructies
• EN 1993 – ontwerp van staalconstructies

Deze normen beschrijven onder andere nominale buitendiameters, wanddiktes, maattoleranties, massa per meter, doorsnede-eigenschappen en producteisen.

Voor constructieve toepassingen worden daarnaast vaak staalcertificaten volgens EN 10204 gebruikt, bijvoorbeeld een 3.1-certificaat.

DN-maten, nominale diameter en inchmaten

Naast millimeters worden buizen regelmatig aangeduid met een DN-maat of een inchmaat. DN staat voor Diameter Nominal en is een nominale aanduiding.

Een DN-maat komt niet altijd overeen met de werkelijke buitendiameter of binnendiameter. Zo heeft DN 200 volgens gangbare buisseries een buitendiameter van 219,1 mm.

Ook inchmaten zijn nominale aanduidingen. Een 8 inch-buis heeft bijvoorbeeld niet exact een buitendiameter van 8 inch.

Bij technische specificaties is het daarom belangrijk onderscheid te maken tussen:

• Nominale diameter (DN)
• Buitendiameter (OD)
• Binnendiameter (ID)
• Wanddikte (WT)

Waarom is de wanddikte belangrijk?

De wanddikte bepaalt hoeveel staal aanwezig is in de doorsnede van de buis. Daardoor heeft deze direct invloed op de mechanische eigenschappen.

Een grotere wanddikte zorgt onder andere voor:

• Een hoger draagvermogen
• Grotere buigstijfheid
• Betere weerstand tegen knikken
• Hogere drukbestendigheid
• Grotere weerstand tegen lokale vervorming

Daartegenover staat dat een grotere wanddikte resulteert in een kleinere binnendiameter, een hoger gewicht en meer materiaalgebruik.

Bij funderingstechniek, staalconstructies en civiele techniek worden diameter en wanddikte daarom altijd gezamenlijk beoordeeld.

Diameter, staalsoort en constructieve eigenschappen

De diameter bepaalt de afmetingen van een buis, maar niet de materiaaleigenschappen. Hiervoor is de staalsoort bepalend.

Veelgebruikte staalsoorten zijn onder andere:

• S235
• S275
• S355
• S355J0H
• S355J2H

Deze staalsoorten worden veel toegepast voor constructiebuizen, funderingsbuizen en buispalen volgens Europese normen.

Bij de keuze van een stalen buis wordt gekeken naar een combinatie van buitendiameter, wanddikte, staalsoort, productienorm, lengte, belasting en toepassingsgebied.

Praktisch voorbeeld

Een productspecificatie zoals Ø 610,0 × 12,5 mm S355J2H / EN 10219 bevat meerdere technische gegevens.

• Buitendiameter: 610,0 mm
• Wanddikte: 12,5 mm
• Binnendiameter: 585,0 mm
• Staalsoort: S355J2H
• Productienorm: EN 10219

Met deze gegevens kan onder andere de massa per meter, de doorsnede-oppervlakte, de sterkte en de geschiktheid voor constructieve toepassingen worden bepaald.

Toepassingen waarbij de diameter belangrijk is

Een correcte diametermeting is essentieel voor vrijwel iedere toepassing van stalen buizen. Vooral bij constructieve en maatkritische toepassingen kan een kleine afwijking gevolgen hebben voor passing, montage of belastbaarheid.

• Funderingsbuizen
• Buispalen
• Heipalen
• Constructiebuizen
• Mantelbuizen
• Casingbuizen
• Leidingbruggen
• Bruggen
• Steigerconstructies
• Offshore-constructies
• Waterbouw
• Infrastructuur
• Industriebouw
• Petrochemische installaties

Bij al deze toepassingen moeten diameter, wanddikte, tolerantie en staalsoort nauwkeurig op elkaar zijn afgestemd.

Waar moet op worden gelet bij het meten?

Bij het meten van de diameter moet de buis voldoende schoon zijn. Roest, coating, vuil of zware beschadigingen kunnen de meting beïnvloeden.

Daarnaast is het belangrijk om vast te stellen:

• Of de coating wordt meegemeten
• Welke norm van toepassing is
• Welke toleranties gelden
• Welke meetmethode wordt gebruikt
• Of de buis rond of licht ovaal is

Bij grote diameters is het gebruikelijk meerdere metingen uit te voeren om een representatief beeld van de buitendiameter te verkrijgen.

Samenvatting van de technische definitie

De diameter van een stalen buis wordt in de praktijk vrijwel altijd gemeten als de buitendiameter: de afstand tussen twee tegenoverliggende buitenzijden van de buis, gemeten door het middelpunt.

Samen met de wanddikte, binnendiameter, staalsoort en de toepasselijke EN- of ISO-norm vormt deze maat de basis voor het ontwerp, de productie, de inspectie en de toepassing van stalen buizen in de constructie-, funderings-, waterbouw- en infrastructuursector.

Vragen over de juiste buismaat of specificatie?

Twijfelt u over de juiste buitendiameter, wanddikte of toepassing van een stalen buis? De specialisten van Solines helpen u graag bij technische vragen over maatvoering, normen en de selectie van geschikte stalen buizen voor uw project.

📞 0168 – 35 66 55
📧 sales@solines.nl